Hz. Zübeyr bin Avvâm (r.a.)

Doğumu ve Şeceresî

Hz. Zübeyr bin Avvâm (r.a.), 594 veya 595 yıllarında Mekke'de dünyaya geldi. İsmi "küçük yazılı not" anlamına gelir ancak kalbine ihlas ve aşk notu ezelden kazınmıştı. Soyu itibarıyla Kusay bin Kilâb'da Resûl-i Ekrem (s.a.v.) ile birleşen asil bir şecereye sahipti.

Babası: Hz. Hatice (r.anha)'nın kardeşi olan Avvâm bin Huveylid
Annesi: Peygamber Efendimiz'in halası ve Hz. Hamza (r.a.)'nın öz kız kardeşi olan Safiyye bint Abdülmuttalib

Tıpkı Allah Resulü (s.a.v.) gibi yetim büyüyen Hz. Zübeyr (r.a.), annesi tarafından adeta bir demir ustasının kılıcı dövdüğü gibi sert bir terbiye ile yetiştirildi. Annesi Hz. Safiyye (r.anha), amcası Nevfel'in itirazlarına karşı: "Ben onu evine sadık olsun ve ileride çetin bir savaşçıya dönüşsün diye böyle eğitiyorum" diyerek geleceğin kahramanını manevi bir potada eritti.

İslam ile Şereflenme ve Mekke Dönemi İmtihanları

Henüz 15-16 yaşlarında, gençliğinin baharındayken Hz. Ebubekir (r.a.) vasıtasıyla İslam ile şereflenen Hz. Zübeyr (r.a.), "5. Müslüman" olma onuruna erişti. Ancak bu iman, beraberinde ağır imtihanları da getirdi.

Hasır ve Duman İşkencesi

İslam'dan önce ona gözü gibi bakan amcası Nevfel, iman güneşinin parlamasıyla değişmiş ve yeğenine en ağır işkenceleri reva görmüştü. Onu kamıştan hasırlara sarıp tavana asmış, evin içinde yaktığı ateşin boğucu dumanıyla "Muhammed'in Rabbini inkâr et!" diye baskı yapmıştı. Hz. Zübeyr (r.a.), dumanlar içinde nefesi kesilirken bile "Vallahi asla küfre dönemem!" diyerek sadakatini gösterdi.

Sell-i Seyf (İslam'da İlk Kılıç Çekme)

Mekke sokaklarında Resûlullah (s.a.v.)'ın Taif yolunda şehit edildiğine dair yalan bir haber yayıldığında, Hz. Zübeyr (r.a.) kınından fırlayan bir şimşek gibi kılıcını çekti. Bu olay, İslam tarihinde Allah yolunda ilk kez kılıç çekme (Sell-i Seyf) hadisesi olarak kayıtlara geçti. Efendimiz (s.a.v.) ile karşılaştığında, onun bu celadetinden pek memnun olmuş; hem kendisine hem de kılıcına galibiyet duaları etmişti. Cebrail (a.s.) ise bu ilk kılıcın ecrini, kıyamete kadar cihad eden tüm mücahitlerin sevabının bir mislinin ona verilmesiyle müjdeledi.

Hicret Dönemi ve Vefa Örnekleri

Hz. Zübeyr (r.a.), Mekke'nin daralan çemberinde iki kez Habeşistan'a hicret etti. Habeşistan'da bulunduğu sırada Kral Necaşi'ye karşı çıkan isyanda Müslümanlarla birlikte sergilediği kararlı duruş, yıllar sonra muazzam bir vefa örneğine dönüştü. Oğlu Abdullah bin Zübeyr Mekke'de sıkıştığında, Habeşliler babasının hukukuna riayet ederek 200 kişilik askeri destek gönderdiler.

Medine Hicreti ve Zatü'n-Nitakayn

Medine hicretinde eşi Hz. Esma (r.anha)'nın destansı mücadelesi öne çıkar. Yedi aylık hamile olmasına rağmen, Sevr Mağarası'na üç gece boyunca gizlice yemek taşıyan Hz. Esma (r.anha), kuşağını ikiye bölüp erzakları bağladığı için Efendimiz (s.a.v.) tarafından Zatü'n-Nitakayn (İki Kuşaklı) unvanıyla onurlandırıldı.

Medine'ye ulaştıklarında dünyaya gelen oğulları Abdullah, hicretten sonra Medine'de doğan ilk Muhacir bebek olarak, Yahudilerin "Müslümanlar kısır kaldı" propagandasını yerle bir eden bir umut ışığı oldu.

Savaş Meydanlarında Bir Yiğit

Hz. Zübeyr (r.a.), savaş meydanlarında adeta meleklerin imrendiği bir heybetle yer aldı:

Bedir Savaşı ve Meleklerin Sureti

313 kişilik orduda yer alan iki süvariden biridi. Başına bağladığı sarı sarık, o gün Bedir semalarından yardıma inen binlerce meleğin de alameti oldu. Efendimiz (s.a.v.), meleklerin bizzat Zübeyr suretinde indiğini buyurarak onun makamını tescilledi. Ayrıca Habeşistan'dan hatıra kalan mızrağıyla, zırhının sadece gözü açıkta kalan "Kocakarınlı" lakaplı müşriği gözünden vurarak saf dışı bıraktı.

Uhud Savaşı

Müslümanların sarsıldığı o dehşetli anda, Efendimiz (s.a.v.)'in etrafında bir ağacın kökleri gibi toprağa çakılan ve asla ayrılmayan 20 kahramandan biri oldu.

Hendek Savaşı

Kuşatmanın en kritik anında, Kurayzaoğulları'ndan istihbarat getirmek için üç kez gönüllü olduğunda Efendimiz ona:

"Anam babam sana feda olsun"

Yermük Savaşı

Bizans'ın devasa ordusuna karşı tek başına hücum ederek safları yarıp geçen, "tek kişilik bir ordu" vasfını bizzat yaşayan bir deha olarak tarihe geçti.

"Peygamberin Havarisi" Unvanı ve Manevi Makamı

Her peygamberin bir sırdaşı, bir can dostu ve en sadık yardımcısı vardır. Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Hendek Savaşı'ndaki atılganlığı sonrası bu makamı şu sözlerle ilan etti:

"Her peygamberin bir havarisi vardır, benim havarim de Zübeyr'dir."

O, hayattayken cennetle müjdelenen 10 sahabeden (Aşere-i Mübeşşere) biriydi. Hz. Ali (r.a.), Efendimiz'in "Talha ve Zübeyr benim cennetteki komşularımdır" müjdesini bizzat nakletti.

Hatta Medine'de "Kim şehit olmak isterse onunla evlensin" denilen Atike bint-i Zeyd (r.anha) ile olan evliliği, onun şehadete olan sarsılmaz iştiyakının bir nişanesiydi.

Fitne Dönemi ve Cemel Vakası

Hz. Osman (r.a.)'ın şehadeti sonrası İslam dünyası Yevmü'l-Furkan'dan sonraki en büyük imtihanıyla karşı karşıya kaldı. Adaletin tecellisi için Hz. Ayşe (r.anha) ve Hz. Talha (r.a.) ile birlikte hareket eden Hz. Zübeyr (r.a.), Cemel Vakası'nda Hz. Ali (r.a.) ile karşı karşıya geldi.

Hz. Ali (r.a.) ona, yıllar önce Efendimiz'in "Zübeyr, bir gün Ali ile haksız olduğun halde savaşacaksın" uyarısını hatırlatınca, hakikat tüm çıplaklığıyla tecelli etti.

Bu büyük sahabi, "Utanmak cehennem ateşinden hayırlıdır" diyerek derhal kılıcını bırakmış ve nefsini ayaklar altına alarak meydandan çekildi. Bu, bir mağlubiyet değil, hakikate olan en büyük teslimiyetti.

Şehadeti ve Borç Hassasiyeti

Savaş meydanından ayrılarak Medine yoluna düşen Hz. Zübeyr (r.a.), namaz kıldığı sırada Amr bin Cürmüz tarafından haince şehit edildi (656/36 H). Hz. Ali (r.a.), katilin müjdesini getirene:

"Safiyye'nin oğlunu öldüreni cehennem ile müjdele!"

diyerek acısını dile getirdi.

Kul Hakkına Duyarlılık

Vefat ettiğinde en büyük hassasiyeti borçları oldu. Borçlu ölenin cenaze namazının kılınmaması korkusuyla, oğlu Abdullah'a borçlarını ne pahasına olursa olsun ödemesini vasiyet etti. Oğlu, babasının borçlarını dört yıl boyunca hac mevsimlerinde ilan ederek ödedi ve kul hakkı konusundaki bu sahabe titizliğini tarihe kazıdı.